INSTITUTO NACIONAL DE PESQUISAS DA AMAZÔNIA
CONSELHO NACIONAL DE PESQUISAS
BOLETIM DO MUSEU PARAENSE EMÍLIO GOELDI
NOVA SÉRIE
BELÉM — PARA — BRASIL
BOTÂNICA
N9 45
10, JANEIRO, 1974
DUAS ESPÉCIES NOVAS DE SELAGINELLA
DA AMAZÔNIA
Hortênsia P. Bautista (*)
Museu Goeldi
SINOPSE — Descrição de duas novas espécies ama-
zônicas do gênero Selaginella — S. terczoana e S. ma-
nausensls — baseada em material proveniente dos her-
bários INPA, MG e lAN.
Selaginella terezoana H. P. Bautista, n. sp.
Suffrutex erectus circiter 30cm altus; caule enodo,
1.3mm crasso, teretiusculo, stramineus. Foilis caulinaribus
lato-ovatis, apice obtusis, basi truncatis et dense ciliatis;
marginibus irregulariter ciliatis. Ramis pyramidato-elongatis,
inferis 8-10cm longis, supernis brevioribus. Foliis lateralibus
ramorum inferiorum ovalibus, 2mm longis. Foilis intermediis
ovalibus, acutis vel obtusis, margine superna usque ad dimi-
dium ciliatis; margine inferiore base ciliatis.
Exemplar sterile, tamen notabile ab foliis caulinalibus
confertim in basi ciliatis, quod non observatur in speciebus
amazonicis examinatis.
Habitat in Brasilia, T. F. Roraima, 5°08' N — GOMO' W;
legit E. F. Terezo 32, abr. 10, 1973, HolotVpus lAN.
Arbustivo, discolor, cerca de 30cm de altura, ramifi-
cação no 1/3 superior, ereto, caule cilíndrico, espessura
cerca de 1,3mm, sem articulações, estramíneo. Folhas cau-
I BIBUOTECA I oblíquo-patentes, largo-ovaladas, ápice obtuso, base
y Xltruncada densamente ciliada, margens irregularmente cilia-
^ x^-^das. sendo mais frequentes os cílios na margem superior
-11 — ou externa. Ramos piramidados-alongados, os inferiores de
8-1 Ocm de comprimento, os superiores gradativamente me-
( * ) — Bolsista do Conselho Nacional do Pesquisas.
cm
SciELO
10 11 12 13 14 15 16
BAUTISTA, H.P. — DUAS ESPÉCIES NOVAS DE SELAGINELLA..
nores; pinas delicadas, subdivididas em pínulas geralmente
reduzidas. Folhas laterais contíguas, as da base dos ramos
ovais, com 2mm de comprimento, na extremidade dos ra-
mos, oval-lanceoladas, com 1,5mm de comprimento, ápice
agudo, raro obtuso, margem superior ciliada até 1/2 da lâ-
mina, margem inferior ciliada na base. Folhas intermediárias
contíguas, ovais, ápice agudo ou obtuso, assimétricas, cílios
irregularmente presentes, sendo constantes na base e para
a extremidade, notadamente na margem externa.
Exemplar estéril, entretanto notável pelas folhas cau-
linares densamente ciliadas na base, característica não co-
mum nas espécies amazônicas estudadas.
Brasil, T. F. Roraima, 5°08' N — GO^AO’ W; leg.: E. F.
Terezo 32, abr. 10, 1973, Holotypus lAN.
Selaginella manausensís H. P. Bautista, n. sp.
Caulis erectus c. 40cm altus, quadrangularis, 2mm
crassus. enodis, stramineus. Folia caulinaria ovata; superio-
ra apprcximata, inferiora remota, breviter acuminata; margi-
nibiis minuto-serrulata. Folia lateralia imbricata, oblongo-
falcata, acuta, 2,5-3,0mm longa, margine superiore, basi
expansa minutissimeque denticulata. Folia intermedia erecta,
ovata, apice acuta, minutissime denticulata. Spicae elongatae
vel breves, numerosae, usque 6cm longae, simplices vel in
apice divisae, tetragonae, 1,5mm crassae, bracteis ovato-
lanceolatis, in apice carinato-acuminatis.
Ab omnibus aliis speciebus spicis flageiliformibus
primu intuitu dignoscitur.
Habitat in Brasilia, Amazonas: estrada Manaus-ltacoa-
tiara. Km 64; legit W. Rodrigues et al 8588, out. 10, 1968,
Holotypus INPA.
Subarbusto, caule ereto, cerca de 40cm de altura, qua-
drangular, espessura cerca de 2mm, simples, ramificado no
1/5 superior, sem articulações, estramíneo. Folhas caulina-
res ovaladas, curto-acuminadas, exauriculadas, bordo serru-
— 2 —
BOLETIM DO MUSEU PARAENSE EMÍLIO GOELDI; BOTÂNICA, 45
lado, moderadamente esparsas na parte inferior do caule
e um tanto adensadas na parte superior. Ramificação locali-
zada no ápice do caule, ramos alongados, pinas 6mm de lar-
gura Folhas laterais contíguas, imbricadas, oblongo-lanceo-
ladas, subfalcadas, margem superior para a base dilatada,
ápice agudo, lâmina de 2,5-3, Omm de comprimento, rara-
mente excedendo, margem superior minuto-serrulada. Fo-
lhas intermediárias eretas, ovais, levemente assimétricas,
ápice acuminado, levemente imbricadas, bordos serrulados.
Espigas numerosíssimas, longíssimas ou curtas, flagelifor-
mes, variando até 6cm de comprimento, simples ou pluri-ra-
mificadas, o ápice muitas vezes emitindo ramos, cerca de
I, 5mm de espessura, tetrágonas; brácteas oval-lanceoladas,
acuminadas, margens minutíssimo-remoto-denticuladas.
Espécie notável pelo comprimento e ramificação dos
estróbilos, os quais na maioria das vezes terminam produ-
zindo ramificações que por sua vez emitem outros estróbi-
los. Ramos também se apresentam longos em relação à lar
gura.
Brasil, Amazonas: estrada Manaus-Itacoatiara, Km 64;
leg.: W. Rodrigues et al 8588, out. 10, 1968, Holotypus INPA
Agradecimentos
Ao botânico Paulo B. Cavalcante, nosso orientador,
pelo estímulo e apoio constante, ao desenhista Rafael F. Al-
varez, pelo esmero na confecção das figuras e ao Piof. Pe
J. M. Albuquerque, pela revisão do texto latino.
SUMMARY
The study of the amazonian species of the genus
Selaginella revealed the occurrence of two new species
with very interesting characteristics. S. terezoana with the
caulinar leaves densely ciliated at the base and S. ma-
nausensis with spikes, remarkable by its lenght and rami-
fication.
— 3 —
Scliifnnclla terezoana; 1) folhas caulinares; 2) folhas laterais da
base dos ramos; 3) folhas intermediárias da parte superior dos ra-
mos. S. manauscnsLs: 4) folhas caulinares; 5) folhas laterais; G)
folhas intermediárias.
SciELO
BAUTISTA, Hortênsia P. Duas espécies novas de Selaginella
da Amazônia. Boletim do Museu Paraense Emílio Goeldi.
Nova Serie: Botâniea, Belém (45) : 1-3, Jan. 1974. ilust.
CONTEÚDO ; Descrição de duo» novos espécies omozônicos do
gênero Sclagincllo — S. tcrcroona e S. manauscnsis — ■ boseodo em mo-
tcrioi proveniente dos herbários INPA, MG e lAN.
CDU 582.382.22(811) (045)
CDD 587.909811
MUSEU PARAENSE EMÍLIO GOELDI
t